پایان نامه با موضوع نهج البلاغه، ترجمه متون

دانلود پایان نامه

انصاف 15
1-2-3- واژه هاي مقابل عدل 15
ظلم 15
تجاوز 18
1-2-4- مفهوم اصطلاحي عدالت و عدالت اجتماعي 19
1-2-4-1- مفهوم اصطلاحي عدالت 20
1-2-4-2- مفهوم اصطلاحي عدالت اجتماعي 25
1-2-5- ديدگاه انديشمندان غير مسلمان درباره عدالت 27
فصل دوم: عدالت اجتماعي در قرآن كريم ونهج البلاغه…………………………………………………………..33
2-1- عدالت اجتماعي و جايگاه آن 34
2-1-1- عدالت، اصل ثابت قرآني 35
2-1-2- عدالت، فلسفه بعثت پيامبران 37
2-1-3- عدالت قرآن، عدالت همه جانبه 39
2-2- عدالت و انواع آن 40
2-2-1- عدل الهي 40
آيات ناظر به عدل الهي 42
2-2-2- عدالت بشري 46
آيات ناظر به عدالت بشري 47
عدل فردي 48
عدل در روابط خانوادگي 48
2-2-3- عدالت اجتماعي 50
آيات ناظر به عدالت اجتماعي 53
عدالت اقتصادي 54
عدالت قضايي 54
عدالت سياسي 55
2-3- عدالت از ديدگاه امام علي(عليه السّلام) 58
فصل سّوم: عوامل اجراي عدالت اجتماعي از منظر قرآن كريم و نهج البلاغه……………………………….62
3-1- عوامل اجراي عدالت اجتماعي از منظر قرآن کريم 64
3ـ1ـ1ـ حاکميت قانون عادلانه الهي در جامعه 64
3ـ1ـ2ـ اجراي دقيق حدود و قوانين الهي 68
3-1-3- دينداري و تقواي افراد جامعه 74
3 -1-4- رسيدگي به محرومان و مستضعفان 77
3-1-5- شايسته سالاري 87
ويژگي هاي لازم براي انتخاب افراد شايسته 87
3-1-6- نظارت عمومي 91
3-1-7- تعهد متقابل 95
3 ـ2ـ عوامل اجراي عدالت اجتماعي از منظر نهج البلاغه 98
3-2-1- حكمران عادل 101
3 -2-2- نظارت همگاني 104
پند و اندرز كارگزاران 105
بي نياز ساختن كارگزاران 105
بازرسي مخفيانه از كارگزاران 106
تقويت روحيه انتقاد پذيري 107
3ـ 2 ـ 3 ـ منش عادلانه حاكمان 109
مردمداري 111
سعي در كسب رضايت عموم مردم 112
رعايت مساوات 114
تساوي در برابر قانون و قضا 120
3 ـ 2 ـ 4 ـ حقوق متقابل مردم و حاكمان 121
وظايف حكومت در قبال مردم 125
فصل چهارم: موانع اجراي عدالت اجتماعي از منظر قرآن كريم ونهج البلاغه…………………………….130
4-1- موانع اجراي عدالت اجتماعي از منظر قرآن کريم 132
4-1-1- نبود قانون عادلانه 133
4-1-2- حکومت جور 136
4-1-3- مادي گرايي و انسان محوري 140
4-1-4- سود گرايي و سرمايه داري نامطلوب 142
كم فروشي 146
اختلاس 147
4-1-5- تبعيض نژادي و اختلاف طبقاتي 148
4-2- موانع اجراي عدالت اجتماعي از منظر نهج البلاغه 153
4-2-1- حکومت جور 153
4-2-2- دنيا طلبي حکام 157
4-2-3- استثمار و بهره كشي 161
4-2-4- سرمايه داري 164
4-2-5- انحصار گرايي (خود اختصاصي) 166
نتيجه گيري 175
پيشنهادات 176
فهرست منابع و مآخذ: 177

مقدمه
عدل و عدالت اجتماعي از جمله مفاهيم پر معنايي است كه همواره مورد توجه اديان و مكاتب مختلف بوده است .اما اجراي آن همچنان به عنوان آرزويي دست نيافتني به نظر مي رسد؛ آرزويي كه تحقق آن، نيازمند بررسي لوازم اجراي عدالت و موانع پيش روي آن مي باشد.
انديشمندان بسياري در اين مورد قلم فرسايي نموده و آثار مفيدي در رابطه با عدالت و مفهوم آن، پديد آورده اند. آنچه در اين پژوهش مورد نظر است؛ بررسي عوامل اجراي عدالت اجتماعي و موانع اجراي آن از ديدگاه قرآن كريم و نهج البلاغه مي باشد كه به نظر نگارنده تاكنون پژوهشي مستقل و جامع در اين زمينه ارائه نشده است.
قرآن كريم، كتاب جاوداني مسلمانان، بهترين راهنما در مسير اجراي عدالت در جامعه مي باشد. از منظر اين كتاب آسماني عوامل اجراي عدالت اجتماعي مواردي از قبيل حاكميت قانون عادلانه در جامعه، دينداري و تقواي افراد جامعه و رسيدگي به محرومان و مستضعفان مي باشند.
نهج البلاغه ميراث جاويدان امام علي (عليه السّلام)، در بردارنده انديشه ها و رهنمودهاي عدالت محور آن حضرت، در زمينه هاي اخلاقي، اجتماعي و سياسي است. ارائه راهكارهاي اجراي عدالت اجتماعي، از جمله مجاهدت هاي ايشان در جهت ايجاد جامعه اي عادل و فضيلت محور است. اين راهكارها مواردي از قبيل لزوم زندگي عادلانه حاكمان، رعايت حقوق متقابل مردم و حاكمان و نظارت همگاني مي باشند. فقدان هر يك از مؤلفه هاي تشكيل جامعه عادل به عنوان مانعي در راه اجراي عدالت اجتماعي قرار مي گيرد.
با كنار هم نهادن فرامين الهي در قرآن كريم و كلام دومين معصوم، امام علي (عليه السّلام) مي توان تا حدودي به ديدگاه اسلام در رابطه با عوامل اجراي عدالت اجتماعي و موانع اجراي آن دست يافت.
از آنجا كه نسخه هاي نهج البلاغه متفاوت بوده و شمارگان خطبه هاي آنها يكسان نمي باشد، در اين پژوهش از نسخة نهج البلاغه سيد رضي با ترجمه محمد دشتي استفاده شده است.1
قابل ذكر است با توجه به اين كه زبان پايان نامه، فارسي مي باشد؛ سعي شده است در متن از ترجمه متون استفاده شود و در موارد لزوم، در پاورقي به متن عربي ارجاع داده شود.

فصل اوّل:

کليّات و مفاهيم

1-1-كليّات
1-1-1- بيان مسأله
عدل و عدالت مفاهيمي هستند كه در همه مكاتب بشري مورد توجه بوده اند. البته عدالت در جوامع مختلف با نگرش‌هاي گوناگوني تفسير مي‌شود. بعد بشري عدالت، سبب تكامل اخلاقي افراد مي‌شود و بعد اجتماعي آن سبب بهبود روابط انساني و ساماندهي عادلانه جوامع مي گردد.
قرآن به عنوان منشور جامع بشريت در زمينه عدالت اجتماعي و فردي داراي آموزه‌هاي ارزنده‌اي است كه با پيروي از آن مردم، به ويژه مسلمانان به سوي مدينه فاضله رهنمون خواهند شد.
پس از قرآن كريم، اهل بيت پيامبر (عليهم السّلام) به عنوان مفسران و
اقعي قرآن به تبيين دستورات الهي پرداختند. امام علي (عليه السّلام) امام عدالت و عصمت، در دستورات فراوان ضمن نامه‌ها و خطبه هاي خود، زمامداران و كارگزاران را به اجراي اين اصل مهم اسلامي، امر نموده‌اند؛ دستوراتي كه امروزه نيز همچون چهارده قرن پيش، حلاوت و تازگي خود را حفظ كرده‌اند.
مهم‌ترين نكته در بحث عدالت اجتماعي، اجراي صحيح آن و بررسي عوامل و موانع اجراي آن مي‌باشد؛ لذا پژوهش حاضر بر آن است كه عوامل و موانع اجراي عدالت اجتماعي را از منظر قرآن كريم و نهج ‌البلاغه بررسي نمايد.
1-1-2- علت انتخاب موضوع و اهميت و فايده آن
از آنجا كه در خصوص عوامل و موانع اجراي عدالت از نظر قرآن و نهج‌البلاغه تحقيق جامعي صورت نگرفته است و با توجه به اهميت اجراي عدالت اجتماعي در ميان جوامع، شناسايي عوامل ايجاد عدالت و همچنين موانع پيش روي آن در جامعه، ضرورت مضاعف پيدا مي ‌كند. اين پژوهش تا حد امكان، به بررسي اين مسأله مي پردازد.
1-1-3- سابقه پژوهش
در زمينه عدالت اجتماعي و بررسي مفهوم، موانع تحقق و ديگر مسائل مربوط به آن پژوهش‌هاي پراكنده‌اي انجام گرفته است. از جمله در خلال بحث‌هاي استاد شهيد مطهري به جنبه‌هايي از اين بحث اشاره شده است، برخي از آثاري كه در خصوص عدالت اجتماعي نگاشته شده اند، عبارتند از:
زهيرالاعرجي در كتاب في العدل الاجتماعي و سيد قطب در كتاب عدالت اجتماعي در اسلام هر کدام تا حدي بر گزاره‌هاي قرآني در راستاي اجراي عدالت اشاره كرده‌اند.
در كتاب عدالت اجتماعي در اسلام نوشته سيد جمال‌الدين موسوي از راهكارهاي اجراي عدالت و نمونه‌هايي از آن در سيرة پيامبر (صلّي الله عليه وآله وسلّم) و امام علي (عليه السّلام) بحث شده ‌است.
4- در كتاب نظرية عدالت، نوشته محمد حسين جمشيدي، به جمع‌آوري نظرات انديشمندان شرقي و غربي در مورد عدالت اجتماعي و بررسي آراء فارابي، امام خميني (ره) و محمد باقر صدر در مورد عدالت اجتماعي و نحوه شكل گيري مدينه فاضله پرداخته شده است.
برخي از پايان نامه‌ها كه در اين موضوع نوشته شده‌اند عبارتند از:
بررسي عدالت فقهي، نوشته محمد جواد سعدي، نظرية عدالت از ديدگاه ابن مسكويه از محمد جواد قنبري و … بيش تر اين آثار به بررسي جنبه‌هايي اختصاصي از عدالت همچون عدالت فردي يا نظريه‌هاي معروف عدالت از ديدگاه انديشمندان پرداخته‌اند و در هيچ يك از آثار ياد شده تحقيقي جامع در خصوص عوامل و موانع اجراي عدالت از نظر قرآن كريم و نهج‌البلاغه انجام نگرفته است. پژوهش پيش رو، به بررسي اين موارد همت گمارده و بر آن است، تا نموداري كلي از عوامل و موانع اجراي عدالت در يك جامعه اسلامي ارائه دهد.
1-1-4- سؤال اصلي پژوهش
عوامل و موانع اساسي اجراي عدالت اجتماعي از نظر قرآن كريم و نهج‌البلاغه كدامند؟
1-1-5- سؤالات فرعي پژوهش
مفهوم عدل و عدالت اجتماعي چيست؟
عدالت اجتماعي در قرآن كريم و نهج البلاغه، از چه جايگاهي برخوردار است ؟
راهكارهاي قرآن كريم در زمينه اجراي عدالت چه مواردي هستند؟
1-1-6- فرضيه‌هاي پژوهش
از نظر قرآن كريم، اصلي ترين عوامل ايجاد عدالت اجتماعي عبارتند از: دينداري و تقواي افراد جامعه، قاطعيت در اجراي حدود الهي و حاكميت قانون عادلانه و برخي از عوامل ايجاد عدالت از منظر نهج البلاغه عبارتند از: وجود حكمران عادل و لزوم نظارت همگاني و… .
موانع اصلي اجراي عدالت در جامعه از منظر قرآن كريم، بي ديني، ظلم و جور حاكمان، مادي‌گرايي و تبعيض نژادي، و قانون گريزي است. از منظر نهج‌البلاغه نيز، ظلم و استثمار و دنيا‌طلبي حكام و زمامداران از مهم ترين موانع اجراي عدالت در جامعه مي‌باشد.
1-1-7- پيش‌فرض‌هاي پژوهش
قرآن كريم به عنوان آخرين و جامع‌ترين كتاب هدايت بشر، بهترين برنامه سعادت بخشي براي بشريت است.
2- خداوند حكيم و عادل ‌بهترين آموزه‌هاي عدالت را در قرآن كريم بيان فرموده است.
3ـ حكومت امام علي(عليه السّلام) پس از حكومت نبوي (صلي الله عليه وآله و سلّم) از جمله كامل‌ترين و عادل ترين حكومت ‌هاي تاريخ به شمار مي رود. از اين رو مي توان مؤلفه هاي عدالت ورزي را از سيره اين حاكم الهي استخراج نمود.
1-1-8- اهداف پژوهش
هدف اصلي اين پژوهش آشنايي با آموزه‌هاي ارزشمند قرآن كريم و نهج‌البلاغه در زمينه عدالت اجتماعي و گردآوري عوامل و موانع اجراي اين مهم مي‌باشد.
1-1-9- روش پژوهش
روش پژوهش در اين نوشتار، اغلب توصيفي و در مواردي توصيفي ـ تحليلي است.
1-1-10- روش‌گردآوري اطلاعات و داده‌ها
روش‌جمع‌آوري اطلاعات در اين پژوهش، كتابخانه اي مي باشد .
1-1-11- جنبه جديد بودن موضوع
در خصوص بررسي عوامل و موانع اجراي عدالت اجتماعيـ تا آنجا که نگارنده بررسي نموده ـ پژوهش مستقل و جامعي انجام نگرفته است. به لطف خداوند متعال اين مسئله از منظر قرآن كريم و نهج‌البلاغه در اين پژوهش دنبال خواهد شد.
1-1-12- نتايج علمي و عملي تحقيق
نتيجة علمي اين تحقيق، بهرهگيري علمي توسط پژوهشگران قرآني و اسلامي مي‌باشد و نتيجة عملي تحقيق، قابليت استفاده از راهكارهاي قرآني و علوي در راستاي گسترش و اجراي عدالت در جوامع اسلامي، به ويژه حكومت اسلامي ايران مي‌باشد.

1-2- مفهوم شناسي عدالت اجتماعي
شناسايي دقيق هر موضوع و آشنايي با معاني لغوي و اصطلاحي آن از پايه هاي اصلي تحقيق در علوم انساني مي باشد. تبيين معنا و مفهوم لغوي و اصطلاحي هر موضوع، گامي بلند در پژوهش محسوب م
ي شود.
در پژوهش پيش رو، تحت عنوان عوامل و موانع اجراي عدالت اجتماعي از منظر قرآن و نهج البلاغه، يكي از اولين اصول، تعريف و بيان اهميت موضوع شناخت ريشة لغوي و معاني اصطلاحي عدل و تقسيم بندي هاي اين مفهوم مي باشد.
عدالت به عنوان يکي از اساسي ترين آرزوهاي بشر مطرح بوده است. اصولاً انسان از اين که با ديگري در موارد يکسان تفاوت داشته باشد، هراسان است و تعادل را وسيله اي مي داند که مانع تفاوت هاي بي جا مي شود. عدل در حقيقت دريچه اي است براي رسيدن به ديگر فضايل همچون: آزادي، دموکراسي و مردم سالاري و…. بنابراين فرياد عدالت خواهي گاه از سوي مردم رنج کشيده و مستضعف و گاه از سوي حکومت ها براي جلب نظر عامة مردم سر داده مي شود؛ اگر چه در اجراي آن، توفيق چنداني نيابند.
بالطبع يکي از عوامل رشد و شکوفايي و پا برجايي حکومت ها، گام نهادن در مسير اجراي عدالت بوده و خروج از اين مسير، زمينه زوال و سقوط حکومت ها را فراهم مي آورد.
با ظهور

دیدگاهتان را بنویسید